สำนักข่าวหุ้นอินไซด์ ( 14 ตุลาคม 2569 )--------• การแข่งขันระหว่างจีนกับสหรัฐฯ ผลักดันให้เวียดนามก้าวขึ้นเป็นฐานการผลิตสำคัญของเอเชีย บริษัทข้ามชาติกระจายฐานตามยุทธศาสตร์ China+1 เพื่อลดการพึ่งพาประเทศเดียว โดยเวียดนามมีจุดแข็งด้านต้นทุน แรงงาน และเครือข่าย FTA เงินลงทุนจากจีนและสิงคโปร์จึงเพิ่มบทบาทขึ้น ขณะที่เกาหลีใต้ ญี่ปุ่น และไต้หวันยังเป็นผู้ลงทุนสำคัญ การลงทุนส่วนใหญ่กระจุกตัวในอุตสาหกรรมอิเล็กทรอนิกส์ เครื่องใช้ไฟฟ้า และเครื่องจักร

• เวียดนามเติบโตในฐานะสะพานเชื่อมห่วงโซ่อุปทานจีนกับตลาดสหรัฐฯ โดยนำเข้าวัตถุดิบ ชิ้นส่วน และเครื่องจักรจากจีนมาผลิตหรือประกอบเพื่อส่งออกไปสหรัฐฯ โครงสร้างนี้ช่วยดึงดูดโรงงานและเร่งการส่งออก แต่ทำให้ภาคการผลิตพึ่งพาปัจจัยการผลิตนำเข้าสูง ขณะที่เชื่อมโยงกับซัพพลายเออร์เวียดนามไม่มากนัก โดยในปี 2568 มูลค่าส่งออกจากบริษัทต่างชาติคิดเป็นสัดส่วน 77.3% ของมูลค่าส่งออกรวมของเวียดนาม

• อย่างไรก็ตาม โมเดลการเติบโตดังกล่าวกำลังถูกสหรัฐฯ ตรวจสอบเข้มขึ้น การเกินดุลการค้าที่สูงและการนำเข้าสินค้าขั้นกลางจากจีนจำนวนมาก ทำให้เกิดความกังวลว่าสินค้าจีนอาจถูกส่งผ่านหรือแปรรูปเพียงเล็กน้อยในเวียดนามเพื่อหลีกเลี่ยงภาษี กรอบการค้าสหรัฐฯ–เวียดนามที่ประกาศในปี 2568 ระบุภาษีตอบโต้สำหรับสินค้าที่มีถิ่นกำเนิดจากเวียดนามไว้ที่ 20% โดยสินค้าบางรายการอาจได้รับอัตรา 0% ส่วนสินค้าที่ถูกวินิจฉัยว่าเป็นการส่งผ่านเพื่อหลีกเลี่ยงภาษีอาจเผชิญภาษีเพิ่มเติม 40% และบทลงโทษอื่น แม้กรอบดังกล่าวไม่มีผลบังคับใช้ แต่สะท้อนว่าสหรัฐฯ จะตรวจสอบแหล่งกำเนิดและกระบวนการผลิตเข้มงวดขึ้น

• เวียดนามกำลังเผชิญแรงกดดันจากมาตรา 301 ของสหรัฐฯ ตั้งแต่วันที่ 24 กรกฎาคม 2569 สหรัฐฯ เรียกเก็บภาษี 12.5% สำหรับสินค้าจากเวียดนามที่ไม่อยู่ในรายการยกเว้น เนื่องจากเวียดนามยังไม่มีและไม่ได้บังคับใช้ข้อห้ามนำเข้าสินค้าที่ผลิตด้วยแรงงานบังคับอย่างเพียงพอ นอกจากนี้ เวียดนามยังอยู่ภายใต้การสอบสวนเรื่องการคุ้มครองทรัพย์สินทางปัญญา และอยู่ในขอบเขตการสอบสวนวงกว้างเกี่ยวกับกำลังการผลิตส่วนเกินในภาคอุตสาหกรรม

• แรงกดดันเหล่านี้ไม่ได้ทำให้เวียดนามหมดความน่าสนใจ แต่กำลังเปลี่ยนเงื่อนไขของการลงทุน การใช้เวียดนามเป็นฐานประกอบขั้นสุดท้ายหรือทางผ่านของสินค้าจากจีนจะมีความเสี่ยงสูงขึ้น ส่วนการลงทุนที่มีกระบวนการผลิตจริง ตรวจสอบที่มาของวัตถุดิบได้ และสร้างมูลค่าเพิ่มในเวียดนามจะได้เปรียบกว่าเดิม ผู้ประกอบการจึงไม่ควรเลือกเวียดนามเพียงเพื่อหวังลดภาษีสหรัฐฯ แต่ควรพิจารณาการอยู่ใกล้ลูกค้า การเข้าถึงคลัสเตอร์อุตสาหกรรม และการใช้เครือข่าย FTA เพื่อกระจายตลาดด้วย

• FDI ระลอกต่อไปจึงมีแนวโน้มเปลี่ยนจากการประกอบสินค้าไปสู่การสร้างห่วงโซ่อุปทานที่ลึกขึ้น บริษัทข้ามชาติจะให้ความสำคัญกับแหล่งวัตถุดิบ การตรวจสอบย้อนกลับ ความมั่นคงด้านพลังงาน และมาตรฐานแรงงาน สิ่งแวดล้อม และทรัพย์สินทางปัญญามากขึ้น ความท้าทายของเวียดนามคือการเพิ่มมูลค่าในประเทศและลดการพึ่งพาชิ้นส่วนต่างประเทศ ซึ่งเป็นช่องว่างให้ซัพพลายเออร์รายใหม่เข้าไปเติมเต็ม

• สำหรับประเทศไทย โอกาสอยู่ในสินค้าขั้นกลางที่เวียดนามยังพึ่งพาการนำเข้า และบริการสนับสนุนโรงงาน โดยบริษัทไทยควรสร้างความแตกต่างทางด้านเทคโนโลยี มาตรฐาน หรือระดับการให้บริการ เพราะผลิตภัณฑ์ทั่วไปอาจแข่งขันกับผู้ผลิตเวียดนามและจีนด้านต้นทุนได้ยาก สินค้าและบริการที่มีโอกาส ได้แก่ พลาสติกและวัสดุเฉพาะทาง บรรจุภัณฑ์ที่มีคุณสมบัติเฉพาะ คลังสินค้าและโลจิสติกส์ที่เชื่อมโยงข้อมูลและให้บริการครบวงจร ตลอดจนระบบประหยัดพลังงานและสาธารณูปโภคสำหรับโรงงาน ส่วนอุตสาหกรรมอิเล็กทรอนิกส์มีโอกาสในสินค้ากลุ่มวงจรพิมพ์ (PCB) ที่มีความซับซ้อน หรือฮาร์ดดิสก์ไดร์ฟ (HDD) สำหรับดาต้าเซ็นเตอร์ และสินค้าเซมิคอนดักเตอร์ ขณะที่อุตสาหกรรมอาหารมีโอกาสในเครื่องจักร บรรจุภัณฑ์ ห้องเย็น การตรวจสอบย้อนกลับ และการจัดการน้ำเสีย จุดขายของบริษัทไทยจึงไม่ใช่การแข่งขันด้านราคา แต่เป็นคุณภาพที่ผ่านการรับรอง ความน่าเชื่อถือในการส่งมอบบริการ การเลือกผลิตภัณฑ์ที่มีมูลค่าเพิ่มเชิงนวัตกรรมและเทคโนโลยี รวมถึงเครือข่ายการผลิตที่เชื่อมไทยกับเวียดนาม

• ท้ายที่สุด การแข่งขันระหว่างจีนกับสหรัฐฯ จะยังผลักดันให้บริษัทกระจายฐานการผลิต แต่เวียดนามกำลังเปลี่ยนจากฐานประกอบต้นทุนต่ำไปสู่ฐานการผลิตที่ต้องสร้างมูลค่าเพิ่มและพิสูจน์ที่มาของสินค้าได้ โอกาสของธุรกิจไทยจึงอยู่ที่การเติมช่องว่างในห่วงโซ่การผลิต พร้อมใช้เวียดนามเป็นส่วนหนึ่งของยุทธศาสตร์กระจายตลาดและความเสี่ยงในระยะยาว